İşçi bulamıyorum: Kabak hasadını nasıl yetiştirebilirim?

Ankara/Polatlı’da yaklaşık 90 dekarda kabak üreten bir üretici, 2026 sezonunda 10 kişilik bir işçi grubunun günlük masrafının yemek hariç 22-23 bin TL olduğunu ve işçi bulmakta ciddi güçlük çektiklerini söylüyor[32]. Dikkat çekici olan şu: aynı haberde bu işletmede kabakların sıra yapma makineleriyle dizildiği ve toplama makineleriyle patoz sürecine alındığı da anlatılıyor[32]. Yani makine kullanılan bir işletmede bile işçilik ciddi bir kalem. Bu yazıda işçilik yükünü, güncel yevmiye seviyelerini ve otomatik makinenin bu tabloyu nasıl değiştirdiğini anlatıyoruz.

Polatlı’da 2026 işçilik rakamı ne gösteriyor?

Haberde 10 kişilik grubun hangi işlerde (toplama, kırma, kurutma, taşıma) çalıştığı ayrıca belirtilmiyor; bu yüzden bu rakamı dekar başına bir işçi normuna çevirmek doğru olmaz. Üretici aynı haberde, maliyetleri zorladığı için gelecek sezon mazot ve işçilik giderini düşürmeye çalışacaklarını söylüyor[32] — yani bu bir tek yıllık dalgalanma değil, üreticinin kendi planlamasında kalıcı bir sorun olarak gördüğü bir maliyet kalemi.

Basit bir aritmetik örnek: günlük 22-23 bin TL’lik grup masrafı, 5 günlük bir çalışmada 110-115 bin TL eder. Bu hesaba yemek, barınma (ekip uzaktan geliyorsa) ve nakliye gibi kalemler dahil değil. Kendi gün sayınızla hesabı hesaplama aracımızda yapabilirsiniz.

Genel tarım işçisi yevmiyeleri ne durumda?

Kabağa özel bir yevmiye rakamı yayımlanmamış olsa da, 2025 sezonunda farklı bölgelerden açıklanan genel mevsimlik tarım işçisi yevmiyeleri kıyas için fikir veriyor:

Bölge	Yevmiye (2025)	Not
Malatya	900 TL/gün	Kayısı hasadı, zirai don sonrası düşük rekolte[10]
Anamur	1.800 TL/gün	Muz sarartma işçiliği, 15 Temmuz 2025 – 15 Temmuz 2026 dönemi[9]
Polatlı (grup, 2026)	~2.200-2.300 TL/kişi/gün (10 kişilik grubun toplam masrafından hesaplanmıştır, yemek hariç)	Kabak üretimi, tek üretici beyanı[32]

Bu tablo kesin bir norm değil. Açıklanan genel tarım işçisi yevmiyeleri 2025’te 900-1.800 TL arasında; Polatlı’daki kişi başı rakam ise grubun toplam günlük masrafından türetildiği için doğrudan yevmiye ile aynı şey olmayabilir, ama bu aralığın üstünde kalıyor.

Yevmiye dışında elle hasadın gizli maliyetleri neler?

Günlük yevmiye rakamı, elle hasadın maliyetinin sadece görünen kısmı. Üzerine eklenen, genelde göz ardı edilen kalemler var: ekibe yemek verilmesi gerekiyorsa (Polatlı örneğindeki 22-23 bin TL rakamı yemek hariç verilmiş[32], yani gerçek maliyet bu rakamın üzerinde), ekip uzak bir köyden geliyorsa nakliye/servis masrafı, hava koşulları nedeniyle işin uzaması durumunda ek gün ücreti ve ekibi organize edecek birinin (kahya/formen) zamanı. Bu kalemlerin hiçbiri tek başına büyük görünmeyebilir, ama toplamda dekar başına maliyeti belirgin şekilde yukarı çeker.

Elle hasat adımları nereden pahalanıyor?

Elle hasatta işçi sayısının yüksek olmasının nedeni, sürecin birden fazla ayrı emek adımından oluşması (fizibilite raporundaki üretim akışına göre)[1]:

1. Tarlada olgun kabağı tanıyıp toplama
2. Kabağı tarlada veya kenarda kırıp çekirdeği etten ayırma
3. Ayıklanan çekirdeği taşıyıp bir araya toplama
4. Kurutma alanına nakliye

Her adım ayrı bir emek ve zaman gerektiriyor; büyük bir tarlada bu dört adımı aynı anda, hasat penceresi kapanmadan yürütmek için ekip büyütülüyor — ve maliyet de buna paralel büyüyor.

Makineli hasat işçi ihtiyacını nasıl değiştiriyor?

TrakKulüp forumundaki 2014 tarihli bir paylaşımda bir çiftçi, kendi makinesiyle ilgili “toplama işi çok zordu, makineye kabak atma işini daha sonra bıraktık” diyor[49] — bu, elle besleme/toplamanın makineli sistemde bile yorucu kaldığını, sistemin tam otomatikleştikçe bu yükün azaldığını gösteren eski ama hâlâ geçerli bir gözlem.

Otomatik bir kabak hasat makinesi (örneğin Develi’de üretilen KHM-B3 Plus veya KHM-B2 Plus), tarladaki kabağı kendisi toplayıp parçalıyor ve çekirdeği depoya alıyor[57] — yani yukarıdaki dört adımın ilk üçünü makine üstleniyor. Ekibi ne kadar küçülttüğü tarlanın büyüklüğüne, sıra düzenine ve hangi modeli kullandığınıza göre değişir; bu konuda ölçülmüş bir rakam bulunamadı. Modellerin çalışma genişliği ve kapasite farkları için modeller sayfalarına bakabilirsiniz.

Burada dürüst olmak gerekiyor: makine operatör, yakıt ve bakım gerektirmeye devam ediyor; işçi ihtiyacını sıfırlamıyor, ciddi oranda azaltıyor. Küçük/orta ölçekli bir üretici için bu azalma bile, her sezon tekrar eden “ekip bulma” stresini ortadan kaldırmaya yetebiliyor.

İşçi bulma güçlüğüyle nasıl baş edilir?

Kabağa özel bir “işçi bulma stratejisi” rehberi bu araştırmada bulunamadı; ama elle hasada devam edecekseniz genel olarak işe yarayan birkaç pratik var: sezon başlamadan önce ekibi erkenden anlaşmak (hasat penceresine girildiğinde herkes aynı anda ekip aradığı için fiyat ve bulunabilirlik kötüleşiyor), mümkünse birden fazla köyden/bölgeden işçiyle temas kurup tek kaynağa bağımlı kalmamak ve komşu üreticilerle ekip paylaşarak maliyeti bölüşmek. Bunların hiçbiri işçi bulma sorununu kökten çözmüyor, sadece riskini dağıtıyor.

Hizmet olarak hasat almak bir seçenek mi?

Kendi makineniz yoksa, bölgenizde makinesi olan bir üreticiden ücretli hasat hizmeti almak, hem ekip organize etme yükünü hem de yevmiye ödeme riskini üzerinizden alır. Bu modelin piyasada nasıl işlediğini ve ücretin neye göre belirlendiğini hasat hizmeti ücreti rehberimizde ayrıca anlattık — burada tekrar etmiyoruz.

Sezon öncesi planlama işçi bulma şansınızı nasıl değiştirir?

Hasat penceresi Ekim ayında yoğunlaşıyor, yani bölgenizdeki tüm üreticiler aynı anda ekip arıyor. Bu rekabet, sezon ortasında aniden ekip bulmaya çalışan üreticiyi en zayıf pazarlık konumuna düşürüyor. Yevmiye ve ekip anlaşmasını hasat başlamadan haftalar önce, mümkünse geçen yıl çalıştığınız ekiple yeniden sözleşerek yapmak, hem fiyat hem bulunabilirlik açısından sizi daha güvenli bir konuma taşır. Bu, makineli hasada geçene kadarki ara dönemde işinize yarayacak pratik bir önlem.

Hangi seçenek sizin için daha mantıklı?

Kendi tarlanızda elle hasat maliyetini (yevmiye × işçi sayısı × gün) ile makine yatırımı veya hizmet olarak hasat seçeneğini yan yana koymak isterseniz hesaplama aracımıza girip kendi dekar ve yevmiye rakamlarınızla bir karşılaştırma çıkarabilirsiniz. Makinenin size uygun kapasitede olup olmadığını netleştirmek için Özkan’dan teklif de isteyebilirsiniz.